2026 ගෝලීය සාම දර්ශ­ක­යෙන් ශ්‍රී ලංකාව ස්ථාන 14ක් ඉදි­රි­යට

 2026 ගෝලීය සාම දර්ශ­ක­යෙන් ශ්‍රී ලංකාව ස්ථාන 14ක් ඉදි­රි­යට

2026 ගෝලීය සාම දර්ශ­කයට අනුව කැපී­ පෙ­නෙන ප්‍රග­ති­යක් අත්කර ගනි­මින් ස්ථාන 14කින් ඉදි­රි­යට පැමි­ණී­මට ශ්‍රී ලංකාව සමත්ව තිබේ. ඕස්ට්‍රේ­ලි­යාවේ සිඩ්නි නුවර කේන්ද්‍ර කර­ගත් ආර්ථික විද්‍යාව හා සාමය පිළි­බඳ ජාත්‍ය­න්තර ආය­ත­නය (Institute for Economics & Peace – IEP) විසින් සකස් කරන ලද 20 වැනි ගෝලීය සාම දර්ශ­කය (Global Peace Index 2026) නිල වශ­යෙන් ප්‍රකා­ශ­යට පත්කර ඇති අතර ශ්‍රී ලංකාව එහි ලකුණු 1.91ක් ලබා­ග­නි­මින් 67 වැනි ස්ථානය හිමි­ක­ර­ගෙන ඇත.

ලෝක ජන­ග­හ­න­යෙන් 99.7%ක් ආව­ර­ණය වන පරිදි ස්වාධීන රාජ්‍ය­යන් සහ කලාප 163ක අභ්‍ය­න්තර හා බාහිර ගැටුම්, ආර­ක්ෂාව සහ හමු­දා­ක­ර­ණය ඇතුළු නිර්ණා­යක 23ක් ඔස්සේ මෙම සමී­ක්ෂ­ණය සිදු­කර තිබේ. මෙවර වාර්තා­වට අනුව සමස්ත ලෝක සාම­කා­මී­ත්වය පසු­ගිය වස­රට සාපේ­ක්ෂව 0.7% කින් පහත වැටී ඇති බව ද ලෝක සාමය මෙලෙස අඛ­ණ්ඩව දරුණු ලෙස පල්ලම් බැස ඇත්තේ අඛ­ණ්ඩව 12 වැනි වස­රට බව ද එම වාර්තාව පෙන්වා දෙයි.

වත්මන් ලෝකයේ පව­තින ගැටුම් දෙගු­ණ­ය­කින් ඉහළ ගොස් ඇති අතර දෙවැනි ලෝක යුද්ධ­යෙන් පසු ලෝකය මුහුණ දෙන දරු­ණු­තම අස්ථා­වර වාතා­ව­ර­ණය මෙය බව ද දර්ශ­කය පෙන්වා දෙයි. විශේ­ෂ­යෙන්ම යුක්‍රේන සහ ගාසා තීරයේ පව­තින දරුණු යුද වාතා­ව­ර­ණ­යන් මීට ප්‍රධා­න­තම හේතුව වී තිබේ. මුළු ලෝක­යේම සාම­කා­මී­ත්වය බිඳ­වැ­ටෙ­මින් පව­තින පසු­බි­මක, ශ්‍රී ලංකාව මෙවර ගෝලීය සාම දර්ශ­කය තුළ කැපී­පෙ­නෙන වර්ධ­න­යක් පෙන්නුම් කිරී­මට සමත්ව තිබීම විශේ­ෂ­ත්ව­යකි.

ඒ අනුව, පසු­ගිය වස­රට සාපේ­ක්ෂව ගෝලීය ශ්‍රේණි­ගත කිරීම්හි ස්ථාන රැසක් ඉදි­රි­යට පැමිණ තිබෙන ශ්‍රී ලංකාවේ දේශ­පා­ලන ස්ථාව­ර­ත්වය වර්ධ­නය වීම, අභ්‍ය­න්තර ප්‍රචණ්ඩ ක්‍රියා සහ මහ­ජන උද්ඝෝ­ෂණ අවම වීම මෙන්ම ආර­ක්ෂක අංශ කෙරෙහි පව­තින විශ්වා­සය ඉහළ යෑම මෙලෙස සාම­කාමී රට­වල් ලැයි­ස්තුවේ ඉදි­රි­යට පැමි­ණී­මට ප්‍රධා­න­තම හේතු­සා­ධක වී ඇති බව සඳ­හන් වේ.

මෙවර දර්ශ­ක­යට අනුව ද ලොව වඩාත්ම සාම­කාමී රාජ්‍යය ලෙස ‘අයි­ස්ල­න්තය’ පෙර­මුණ ගෙන සිටින අතර නව­සී­ල­න්තය, ස්විට්ස­ර්ල­න්තය, ස්ලෝවේ­නි­යාව, අය­ර්ල­න්තය, ඔස්ට්‍රි­යාව, පෘතු­ගා­ලය, සිංග­ප්පූ­රුව, ෆින්ල­න්තය, ජපා­නය යන රට­වල් ද ඉදි­රි­යෙන් පසු­වෙයි.

යුදධ­මය හා දේශ­පා­ල­නික අස්ථා­ව­ර­ත්වය හේතු­වෙන් මෙවර ගෝලීය සාම දර්ශ­කයේ පහ­ළින්ම පසු­වන, එනම් ලොව වඩාත්ම සාම­කා­මී­ත්ව­යෙන් අඩුම රාජ්‍ය­යන් බවට පත්ව ඇත්තේ රුසි­යාව, සුඩා­නය, කොංගෝ ප්‍රජා­ත­න්ත්‍ර­වාදී ජන­ර­ජය, යුක්‍රේනය, ඊශ්‍රා­ය­ලය, දකුණු සුඩා­නය, ආෆ්ග­නි­ස්ථා­නය, යේම­නය, සිරි­යාව, මාලි, සෝමා­ලි­යාව යන රට­වල් ය.

ලෝකයේ සාමය බිඳ­වැ­ටී­මට බල­පාන ප්‍රධා­න­තම සාධ­කය ලෙස IEP ආය­ත­නය හඳු­න්වන්නේ සාම්ප්‍ර­දා­යික යුරෝ­පීය බල­ව­තුන්ගේ බලය ගිලිහී යමින්, මධ්‍යම ප්‍රමා­ණයේ කලා­පීය බල­ව­තුන් නැඟී­සි­ටීම හරහා ඇති වන ‘මහා ඛණ්ඩ­නය’ (The Great Fragmentation) නමැති භූ-දේශ­පා­ල­නික වෙන­සයි. 2018 සහ 2025 වස­ර­වල් අතර කාලය තුළ ලොව පුරා ඩ්‍රෝන ප්‍රහාර (Drone attacks) එල්ල වීම සිය­යට 11,500 කින් ඉහළ ගොස් ඇත.

විවිධ සන්නද්ධ කණ්ඩා­යම් 565ක් අවම වශ­යෙන් එක් ඩ්‍රෝන ප්‍රහා­ර­යක් හෝ එල්ල කර තිබේ. එමෙන්ම ඉති­හා­සයේ ප්‍රථම වතා­වට මිනිස් මැදි­හ­ත්වී­ම­කින් තොරව කෘත්‍රිම බුද්ධිය (AI) මඟින් සටන් බිමේ තීන්දු තීරණ ගන්නා මට්ට­මට තාක්ෂ­ණය වර්ධ­නය වී තිබේ.

ලොව පුරා සිදු වන ප්‍රචණ්ඩ ක්‍රියා සහ යුද්ධ හේතු­වෙන් 2025 වස­රේදී පම­ණක් ගෝලීය ආර්ථි­ක­යට සිදුව ඇති සමස්ත පාඩුව අමෙ­රි­කානු ඩොලර් ට්‍රිලි­යන 21.81කි. එය සමස්ත ලෝක දේපළ නිෂ්පා­දි­ත­යෙන් (Global GDP) සිය­යට 10.5 කට සමාන දැවැන්ත අග­යක් බව ද වාර්තා වෙයි.